رویکردی نو بر آموزش کودکان

رویکردی نو بر آموزش کودکان

تحلیل تطبیقی برنامه درسی تربیت اخلاقی در دوره ابتدایی: مطالعه ایران، فنلاند، ژاپن و کانادا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم تربیتی، رشته برنامه ریزی درسی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2 دانشیار گروه آموزشی علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی برنامه درسی تربیت اخلاقی در دوره ابتدایی کشورهای ایران، فنلاند، ژاپن و کانادا انجام شد. پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد تطبیقی بوده و با استفاده از تحلیل اسنادی و بر مبنای الگوی چهارمرحله‌ای بردی صورت گرفت. داده‌های پژوهش از اسناد رسمی برنامه‌های درسی، سیاست‌های آموزشی، گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی و منابع علمی معتبر منتشرشده در فاصله سال‌های 2010 تا 2023 گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و بر اساس چارچوب نظری کلاین در سه مؤلفه اهداف، راهبردهای یاددهی–یادگیری و ارزشیابی انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد که اگرچه هر چهار کشور تربیت اخلاقی را با هدف پرورش شهروندانی مسئول و اخلاق‌مدار دنبال می‌کنند، اما در مبانی هنجاری، ساختار برنامه درسی و شیوه‌های اجرا تفاوت‌های معناداری میان آن‌ها وجود دارد. برنامه درسی ایران عمدتاً بر ارزش‌های دینی و اخلاق اسلامی استوار است؛ در حالی که فنلاند بر دموکراسی، حقوق بشر و تفکر انتقادی، ژاپن بر مسئولیت‌پذیری جمعی و هماهنگی اجتماعی و کانادا بر چندفرهنگی‌گرایی، عدالت اجتماعی و شهروندی مسئول تأکید دارد. همچنین، راهبردهای یاددهی– یادگیری در فنلاند، ژاپن و کانادا بیشتر ماهیتی مشارکتی، تجربه‌محور و گفت‌وگومحور دارند، در حالی که در ایران آموزش مستقیم ارزش‌ها و نقش هدایت‌گر معلم پررنگ‌تر است. در حوزه ارزشیابی نیز کشورهای مورد مطالعه به درجات مختلف از رویکردهای کیفی، تکوینی و فرایندمحور بهره می‌گیرند، در حالی که در ایران همچنان برخی الگوهای سنتی ارزشیابی مشاهده می‌شود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که میزان انسجام میان مبانی هنجاری، اهداف، راهبردهای یاددهی– یادگیری و ارزشیابی، یکی از عوامل مؤثر در شکل‌گیری الگوهای متفاوت تربیت اخلاقی در کشورهای مورد مطالعه است. این یافته‌ها می‌تواند زمینه‌ای برای بازاندیشی در برنامه‌های درسی تربیت اخلاقی و انجام پژوهش‌های بیشتر درباره ابعاد اجرایی و تجربی این حوزه فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the Moral Education Curriculum in Primary Education: A Study of Iran, Finland, Japan, and Canada

نویسندگان English

Zahra Heidary 1
Roghaye mousavi 2
1 Department of Educational Sciences, Curriculum Planning, Faculty of Governance, Shahed University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Humanities, Shahed University, Tehran, Iran
چکیده English

This study aimed to conduct a comparative analysis of moral education curricula in primary education across Iran, Finland, Japan, and Canada. Employing a qualitative and comparative research approach, the study was carried out through document analysis based on Bereday’s four-stage comparative model. Research data were collected from official curriculum documents, educational policy papers, reports published by international organizations, and reputable scholarly sources issued between 2010 and 2023. Data were analyzed using thematic analysis within Klein’s theoretical framework, focusing on three key components: educational objectives, teaching–learning strategies, and assessment practices.The findings revealed that although all four countries pursue moral education with the common goal of fostering responsible and ethically minded citizens, significant differences exist in their normative foundations, curriculum structures, and implementation approaches. Iran’s curriculum is primarily grounded in religious values and Islamic ethics, whereas Finland emphasizes democracy, human rights, and critical thinking; Japan focuses on collective responsibility and social harmony; and Canada highlights multiculturalism, social justice, and responsible citizenship. Furthermore, teaching–learning strategies in Finland, Japan, and Canada are predominantly participatory, experiential, and dialogue-oriented, while in Iran greater emphasis is placed on the direct transmission of values and the teacher’s guiding role. Regarding assessment, the countries under study employ qualitative, formative, and process-oriented approaches to varying degrees, whereas some traditional assessment practices continue to be observed in Iran.The results suggest that the degree of alignment among normative foundations, educational objectives, teaching–learning strategies, and assessment practices constitutes a key factor in shaping distinct models of moral education across the countries examined. These findings may contribute to the reconsideration and development of moral education curricula and provide a basis for further research on the practical and experiential dimensions of this field.

کلیدواژه‌ها English

curriculum, moral education, teaching&‌ndash
learning strategies, assessment, primary education
اسدی، سهیلا؛ دلفانی، آزاده (۱۴۰۳). مقایسه نظام‌های آموزشی کشورهای مختلف. در اولین همایش ملی نگرش‌های نوین در مسائل آموزش و پرورش، رامشیر.
آزادمنش، سارا؛ حسینی، سیده‌زهرا (۱۳۹۳). تحلیل تطبیقی اهداف تربیت اخلاقی دوره ابتدایی در کشورهای ژاپن و ایران با نظر به ارزش‌های حاکم بر برنامه درسی. اسلام و پژوهش‌های تربیتی، ۶(۲)، ۱۱۹-۱۳۶.
پورمجلسی، فاطمه‌زهرا؛ نورآبادی، سهیلا (۱۴۰۳). بررسی اهمیت و ضرورت تربیت اخلاقی دانش‌آموزان در دوره ابتدایی نظام آموزشی. در اولین کنفرانس بین‌المللی انقلاب علوم انسانی اسلامی، ساری.
حسنی، محمد (۱۳۹۱). مدرسه و تربیت اخلاقی: تربیت اخلاقی در نظام رسمی چند کشور جهان. تهران: مدرسه.
حسنی، محمد (۱۳۹۵). بررسی رویکرد تربیت اخلاقی در نظام تربیت رسمی و عمومی دوره ابتدایی. دوفصلنامه علمی-پژوهشی تربیت اسلامی، ۱۱(۲۲)، ۲۵-۵۱.
حسینی، سیدرضا؛ امان‌الله‌پور، آرزو (۱۴۰۳). مقایسه تطبیقی آموزش و پرورش دو کشور فنلاند و کانادا با ایران. در دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های مدیریت، تعلیم و تربیت در آموزش و پرورش، تهران.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (۱۴۰۳). کتاب راهنمای معلم: فارسی و نگارش، پایه چهارم دبستان. تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (۱۴۰۳). کتاب راهنمای معلم: فارسی و نگارش، پایه پنجم دبستان. تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (۱۴۰۳). کتاب راهنمای معلم: هدیه‌های آسمانی، پایه دوم ابتدایی. تهران: شرکت افست.
شاملی، علی، ملکی، حسن، و کاظمی، حمیدرضا. (1390). برنامه درسی، ابزاری برای نیل به تربیت اخلاقیاسلام و پژوهش‌های تربیتی، 3(2): 98-77
صادق‌زاده، احمد (۱۳۹۰). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. تهران: دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش.
صادق‌زاده، علیرضا. (1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. تهران: دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش.
عقیلی، سیدرضا؛ علم‌الهدی، جمیله؛ فتحی‌واجارگاه، کوروش (۱۳۹۷). طراحی الگوی برنامه درسی تربیت اخلاقی در دوره ابتدایی نظام آموزشی ایران. نظریه و عمل در برنامه درسی، ۶(۴)، ۱-۲۳.
کوشی، ناهید؛ موساپور، ناهید؛ آرماند، مریم؛ محبی، امین (۱۳۹۹). طراحی و اعتبارسنجی الگوی تربیت اخلاقی در دوره ابتدایی نظام آموزشی جمهوری اسلامی ایران. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، ۵(۳)، ۱۲۷-۱۵۴.
هادیان، مریم؛ خیرآبادی، مریم؛ میرزایی، علی‌اکبر (۱۴۰۳). مقایسه کتاب‌های درسی ایران با کانادا، فنلاند و ژاپن. در اولین همایش ملی مهارت‌های معلمی، مسجدسلیمان.
یوسفی، نرگس. (1399). چالش‌های ارزشیابی از شایستگی‌های اخلاقی در دوره ابتداییمطالعات برنامه درسی، 15(6): 42-23

  • تاریخ دریافت 24 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 12 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 16 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 16 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1405