رویکردی نو بر آموزش کودکان

رویکردی نو بر آموزش کودکان

پیش بینی رفتار‌های پرخطر بر اساس عواطف مثبت و منفی سبک‌های هویت و تفکر انتقادی در دانش‌آموزان متوسطه دوم شهر شیراز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 موسسه آموزش عای آپادانا، شیراز، ایران
2 روانشناسی تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، ایران
10.22034/naes.2025.532857.1723
چکیده
زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش عواطف مثبت و منفی، سبک‌های هویت و تفکر انتقادی در پیش‌بینی رفتار‌‌‌‌های پرخطر انجام شد. روش پژوهش: پژوهش حاضر کمی و از نوع همبستگی است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه شهر شیراز در سال تحصیلی 1404-1403 است. 187 نفر از این افراد با روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های مقیاس رفتار‌های پرخطر نوجوانان ایرانی (زاده‌محمدی، 1390)، مقیاس عواطف مثبت و منفی (واتسون و تلگن، 1988)، سبک‌های هویت (برزونسکی، 1989) و تفکر انتقادی (ریکتس، 2003) جمع‌آوری و مورد تحلیل آماری قرار گرفتند. یافته‌ها: نتایج حاصل از رگرسیون چندگانه نشان داد که عواطف منفی به صورت مثبت قادر به پیش‌بینی رفتار‌‌های پرخطر می‌باشد و بین عاطفه مثبت با رفتار‌‌‌های پرخطر رابطه معناداری یافت نشد. همچنین، سبک هویت اطلاعاتی و سبک تعهد هویت به صورت منفی، سبک هویت اجتنابی-سردرگم به صورت مثبت قادر به پیش‌بینی رفتار‌‌های پرخطر می‌باشند و بین سبک‌ هویت هنجاری با رفتار‌های پرخطر رابطه معناداری یافت نشد. علاوه بر‌ این، از بین ابعاد تفکر انتقادی، بعد خلاقیت به صورت منفی قادر به پیش‌بینی رفتار‌های پرخطر می‌باشد و میان ابعاد بلوغ شناختی و درگیری ذهنی با رفتار‌‌‌های پرخطر رابطه معناداری یافت نشد. نتیجه‌گیری: این یافته‌ها بر نقش محافظتی سبک‌های هویت و خلاقیت، و نقش خطرزای عواطف منفی در گرایش به رفتار‌های پرخطر تاکید دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Prediction of risk-taking behaviors based on positive and negative affect identity styles and critical thinking at high school students in shiraz

نویسندگان English

Marzieh Malekmohammadi 1
soltanali kazemi 2
1 Apadana institute of higher education shiraz iran
2 department of educational psychology, marvdasht branch, islamic azad university, iran
چکیده English

Back ground and Aim:This study aimed to examine the predictive roles of positive and negative affect, identity styles, and critical thinking in risky behaviors among high school students. Method: A quantitative correlational design was employed, with a sample of 187 second-year high school students in Shiraz, Iran, selected via multi-stage cluster random sampling during the 2024-2025 academic year. Data were collected using the Iranian Adolescent Risk Behavior Scale (2011), Watson and Tellegen’s Positive and Negative Affect Scale (1988), Berzonsky’s Identity Styles (1989), and Ricketts’ Critical Thinking Scale (2003), and analyzed using multiple regression in SPSS 26.Result: The Results indicated that negative affect and avoidant-confused identity positively predict risky behaviors, while informational identity, commitment identity, and creativity in critical thinking negatively predict them. No significant relationships were found for positive affect, normative identity, or the growth and engagement dimensions of critical thinking. Conclusion: These findings highlight the protective roles of identity commitment and creativity and the risk-enhancing role of negative affect in adolescent risky behaviors.

کلیدواژه‌ها English

Critical thinking
High school Students
Identity styles
Risk-taking behaviors
Positive and negative affect
ابراهیم‌پور، داوود؛ حبیب‌زاده، اصحاب؛ افخمی بنائم، سمیه. (1400). رابطه تفکر انتقادی و سلامت اجتماعی با گرایش به رفتار‌های پرخطر در میان دانش‌آموزان مقطع متوسطه شهرستان میاندوآب. مطالعات مدیریت بر آموزش انتظامی، 14(53)، 83-108.
احمدی، سیروس؛ مختاری، مریم؛ صداقت، حمید. (1403). رابطه توسعه رسانه‌های جمعی و خودکشی در ایران و ارائه راهبرد‌های سیاستی و برنامه ریزی: یک مطالعه سری زمانی. مطالعات راهبردی ارتباطات، 4(2).47-58.
ارشادی‌منش، سودابه. (1400). مقایسه کنترل شده اثربخشی درمان حل مسأله خلاق و درمان شناختی رفتاری در افسردگی نوجوانان. مجله علوم روانشناختی، ۲۰ (۱۰۰)، ۵۰۱-۴۸۵.
اسلامی، شیدا؛ کابینی‌مقدم، سلیمان؛ ناصر، فاطمه. (1401). رفتار‌های پرخطر اجتماعی در دانش‌آموزان نوجوان گیلان. رفاه اجتماعی، ۲۲ (۸۵) :۱۷۹-۱۵۹.
بخشی‌پور، عباس؛ دژکام، محمود. (1384). تحلیل عاملی مقیاس عاطفه مثبت و منفی. مجلة روان‌شناسی، 36، 365-351.
بشارت، محمدعلی. (1387). بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه فارسی فهرست عواطف مثبت و منفی.گزارش پژوهشی، دانشگاه تهران.
پاک‌مهر، حمیده؛ میردورقی، فاطمه؛ غنایی چمن آباد، علی؛ کرمی، مرتضی. (1392). رواسازی، اعتباریابی و تحلیل عاملی مقیاس گرایش به تفکر انتقادی ریکتس در مقطع متوسطه. اندازه گیری تربیتی، 4(11)، 33-53.
پورابراهیم، تقی؛ حیدری، جعفر؛ خوش کنش، ابوالقاسم. (1390). رابطه شیوه‌های فرزندپروری با سبک‌های هویت‌یابی و گرایش به مشاغل در نوجوانان. مشاوره شغلی و سازمانی، 3(8)، 11-24.
پیرا، اکرم؛ کامجو، محمد مهدی. (1403). بررسی نقش سواد اجتماعی و تفکر انتقادی بر پیشگیری از بروز رفتار‌های پرخطر دانش‌آموزان متوسطه. ششمین کنفرانس بین المللی سلامت، علوم تربیتی و روان‌شناسی. 2188199.
جمالوندی، سمیه. (1403). پیش‌بینی گرایش به رفتار‌های پرخطر بر اساس هوش هیجانی و تفکر انتقادی در بین دانش‌آموزان پسر دوره دوم متوسطه شهر ایلام. پایان نامه کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی باختر ایلام، دانشکده علوم انسانی.
جوهری‌فرد، معصومه؛ زهراکار، کیانوش؛ فرخی، نورعلی؛ مردانی راد، مژگان. (1400). بررسی مدل عِلّی گرایش به رفتار پرخطر نوجوانان بر اساس باور‌های فراشناختی و سبک‏های هویت با میانجی‌گری افکار منفی تکرار‌شونده و تاب‌آوری.  فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 12(47).161-194.
حاتمی‌نژاد، محمد؛ میر، فضل الله؛ سپهوندی، محمدعلی. (1403). تدوین مدل آمادگی به مصرف مواد مخدر در دانشجویان دانشگاه لرستان بر اساس حساسیت اضطرابی و هیجان‌خواهی با نقش واسطه‌ای عاطفه‌پذیری منفی: یک مطالعه‌ توصیفی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، ۱۴۰۳; ۲۳ (۴) :۳۲۲-۳۳۶.
حبیبی، یوسف؛ کلانتر هرمزی، آتوسا؛ فرحبخش، کیومرث؛ سلیمی بجستانی، حسین؛ عسگری، محمد. (1401). شناسایی مؤلفه‌های گرایش به مصرف سیگار در جوانان از دیدگاه متخصصان؛ یک تحلیل کیفی. پژوهش‌های مشاوره، ۲۱ (۸۱) :۳۹-۷۸.
ریحانی، سودابه؛ آهوان، مسعود. (1403). اثربخشی طرحواره درمانی هیجانی بر تنظیم هیجانات و کاهش رفتار‌های پرخطر در نوجوانان. تحقیقات علوم رفتاری، ۲۲ (۱) :۱۳۷-۱۴۹.
زاده‌محمدی، علی، احمدآبادی، زهره؛ حیدری، محمود. (1390). تدوین و بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی. مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، 17(3 (66))، 218-225.
زاده‌محمدی، علی؛ احمدآبادی؛ زهره. (1387). هم‌وقوعی رفتار‌های پرخطر در بین نوجوانان دبیرستان‌های شهر تهران. خانواده پژوهی, 4(1).
شعبانی، علیرضا؛ باقری، نسرین. (1401). پیش‌بینی رفتار‌های پرخطر بر اساس سبک‌های فرزندپروری و سبک‌های هویت در نوجوانان. مجله پیشرفت‌های نوین در علوم رفتاری، 8(56)، 281-293.
صفارپور، افسانه؛ قمری، محمد؛ حسینیان، سیمین. (1400). مدل‌یابی روابط ساختاری شناخت اجتماعی و سبک‌های هویت با رفتار‌های خودآسیب‌رسان با میانجی‌گری شفقت به خود در نوجوانان. شناخت اجتماعی، 10(20), 115-138.
طهماسب‌زاده شیخلار، داود؛ محمدی پویا، سهراب. (1399). رابطۀ گرایش به تفکر انتقادی و ادراک از مؤلفه‌های برنامۀ درسی با باورهای خودکارآمدی تحصیلی دانشجویان. پژوهش‌های برنامه درسی،10(1), 203-231.
عشایری، طاها؛ حسین‌پور، حسن؛ عادل، هانیه؛ جهان‌پرور، طاهره. (1401). شناسایی فراتحلیل عوامل مؤثر بر رفتار پرخطر (فراتحلیل پژوهش‌های بازه زمانی ۱۳۹۰ الی ۱۴۰1). مطالعات میان فرهنگی، 53(17),31-60.
علیزاده، لیلا؛ مومنی، خدامراد؛ جبرائیلی، هاشم. (1402). رابطه سیستم‏های مغزی/رفتاری، تکانشگری و کاهش اهمیت تأخیری با رفتار‌های پرخطر در نوجوانان: نقش واسطه‏ای اختلال در تنظیم هیجان. فصلنامه روان‌شناسی تربیتی، 19(68), 26-45.
غضنفری، احمد. (1383). اعتباریابی و هنجاریابی پرسشنامه سبک هویت (ISI-6G). مطالعات تربیتی و روان شناسی، 5(1)، 81-94.
قاسم‌زاده، داوود. (1402). مطالعه کیفی علل و زمینه‌های اختلال مصرف مواد در بین دانش‌آموزان شهر تبریز. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی. ۱۷ (۶۷) :۱۰۱-۱۲۶.
قدم‌پور، عزت اله؛ مهدیانی، زینت؛ پادروند، حافظ؛ امرایی، بهزاد؛ سوری، حسین. (1398). پیش‌بینی اعتیاد به فضای مجازی و گرایش به رفتارهای پرخطر بر اساس خودتنظیمی عاطفی در دانش‌آموزان مقطع دبیرستان شهر تهران. فصلنامه روان‌شناسی تربیتی، 15(53), 93-108.
گراوند، هوشنگ. (1401). مدل‌یابی ساختاری سبک‌های هویت با گرایش به رفتارهای پرخطر در دانشجویان: نقش واسطه‌ای ناگویی هیجانی. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی، ۱۶ (۶۶) :۱۱۳-۱۴۴.
گشتاسبی، رضا. (1392). تایید روش حل مسئله بر تفکر خلاق و انتقادی دانش‌آموزان پایه پنجم ابتدایی شهر رامجرد. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت.
محمدخانی، شهرام؛ حسنی، جعفر؛ اکبری، مهدی؛ یزدان پناه، نسیبه. (1398). نقش واسطه ای راهبردهای تنظیم هیجان در رابطه بین باورهای فراشناختی و سبک‌های دلبستگی با رفتارهای پرخطر فرزندان نوجوان جانبازان اعصاب و روان جنگ ایران و عراق. مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران (اندیشه و رفتار)، 25(4)، 396-411.
محمود صالحی، حدیث؛ افلاک سیر، عبدالعزیز؛ محمدی، نورالله. (1394). بررسی نقش پیش‌بین دینداری در گرایش نوجوانان به رفتارهای پرخطر با واسطه‌گری نظم بخشی هیجانی. روان‌شناسی سلامت، 4(15)، 87-100.
ناصری، الهه؛ خانجانی، زینب؛ بخشی‌پور، عباس. (1397). پیش‌بینی رفتارهای پرخطر بر اساس هوش هیجانی، هیجان خواهی، سبک‌های مقابله‌ای وتحمل ابهام. فصلنامه علمی پژوهش‌های یاددهی و یادگیری دانشگاه آزاد واحد بجنورد، 13(55)، 111-132.
نعمت‌زاده، اعظم. (1404). رابطه دینداری و تفکر انتقادی با بهزیستی معنوی در نوجوانان. تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش، 40، 581-599.

  • تاریخ دریافت 16 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 15 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 26 مهر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 26 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404