رویکردی نو بر آموزش کودکان

رویکردی نو بر آموزش کودکان

نقش متون ادبی در تقویت هویت کودکان : رویکردی نو در تربیت آموزشی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بندرعباس، دانشکاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.
چکیده
زمینه و هدف:
ادبیات کهن فارسی به عنوان گنجینه‌ای از مفاهیم هویت‌ساز، نقش بسزایی در شکل‌گیری شخصیت کودکان دارد. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر کتاب‌های اقتباس‌شده از شاهنامه، گلستان سعدی، کلیله و دمنه، و مثنوی مولوی بر مؤلفه‌های هویت ملی، اخلاقی، فردی، اجتماعی و عرفانی کودکان انجام شد.
روش پژوهش
مطالعه حاضر به روش تحلیل محتوای کمّی بر روی 15 مجموعه کتاب اقتباسی از شاهکارهای ادبی شاهنامه، گلستان سعدی، کلیله و دمنه، و مثنوی مولوی منتشرشده در دهه‌های اخیر مؤلفه‌های هویت را بررسی و تحلیل کرده است. پایایی مقوله‌های مورد بررسی با استفاده از ضریب پای اسکات برای مؤلفه هویتی(ملی، اخلاقی، فردی، اجتماعی، عرفانی)۰82/ تعیین شد. جامعه آماری شامل 15 مجموعه کتاب مناسب برای کودکان و نوجوانان که‌توسط نویسندگان ایرانی نوشته شده است. داده‌ها با چک‌لیست محقق‌ساخته (شامل شاخص‌های هویت) گردآوری و با نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند.

یافته‌ها:
-شاهنامه با میانگین امتیاز ۴.۷ در هویت ملی، مؤثرترین اثر بود.-کلیله و دمنه در تقویت هویت اخلاقی (امتیاز ۴.۶) و اجتماعی (۴.۳) پیشتاز بود.-گلستان سعدی بر زبان فارسی و هویت اخلاقی (۴.۴) تمرکز داشت.-مثنوی بیشترین تأثیر را بر هویت فردی (۳.۸) و عرفانی (۳.۲) نشان داد.
نتیجه‌گیری:
ادبیات کودک، با تلفیق آموزه‌های اخلاقی، فرهنگی و تاریخی، چارچوبی پویا برای تربیت هویت‌محور فراهم می‌کند و می‌تواند به کاهش مسائل‌ هویتی در عصر حاضر کمک شایانی نماید. ترکیب هوشمندانه داستان های بازنویسی شده از شاه‌نامه، گلستان سعدی،کلیله و دمنه و مثنوی، در برنامه‌ریزی آموزشی می‌تواند تمام ابعاد هویت کودک را پوشش دهد. پیشنهاد می‌شود کتاب‌های مصور با روایت‌های ساده‌شده برای گروه‌های سنی پایین‌تر توسعه یابد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role of Literary Texts in Strengthening Children’s Identity: A Novel Approach to Educational Pedagogy

نویسنده English

Maryam Alimoradi
Department of Persian Language and Literature, BA.C., Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran
چکیده English

Background and Objective:

Persian classical literature, as a treasury of identity-shaping concepts, plays a significant role in shaping children's character. This study aimed to analyze the impact of adapted books from Shahnameh, Golestan-e Saadi, Kalila and Demna, and Masnavi-e Ma'navi on components of national, moral, individual, social, and mystical identity in children.

Research Method:

This study employs quantitative content analysis to examine the components of identity in 15 adapted literary works derived from Persian classics—Shahnameh, Golestan-e Sa’di, Kalila and Demna, and Masnavi-ye Ma’navi—published in recent decades. The reliability of the coding categories was confirmed using Scott’s pi coefficient (82%). The sample consisted stories selected from 15 Iranian-authored books tailored for children and adolescents. Data were collected via a researcher-developed checklist (including identity indicators) and analyzed using SPSS..

Key Findings:

• Shahnameh was the most influential text in fostering national identity, with an average score of 4.7.

• Kalila and Demna excelled in strengthening moral (score: 4.6) and social identity (4.3).

• Golestan-e Saadi emphasized Persian language and moral identity (4.4).

• Masnavi had the greatest impact on individual (3.8) and mystical identity (3.2).

Conclusion:

Children's literature, by integrating ethical, cultural, and historical teachings, provides a dynamic framework for identity-centered education and can significantly mitigate contemporary identity-related challenges. A strategic combination of adapted stories from Shahnameh, Golestan-e Saadi, Kalila and Demna, and Masnavi in educational curricula can comprehensively address all dimensions of a child's identity. It is recommended that illustrated books with simplified narratives be developed for younger age groups.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Children'
s identity
adapted books
quantitative content analysis
ابراهیمی( شاهد)، جعفر. (1391). بازنویسی گلستان سعدی، تصویرگر فرشید شفیعی، تهران، انتشارات پیدایش.
ابراهیمی، ایلناز. (1403). کتاب هفت خوان رستم، تهران، انتشارات برف.
آذاردارمکی، تقی؛ علیخانی، علی اکبر.(1386). هویت در ایران: رویکرد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، ادبی به هویت و بحران هویت در ایران، تهران، جهاد دانشگاهی.
آذر یزدی، مهدی. (1401). قصه­های خوب برای بچه­های خوب، قصه­هایی از کلیله و دمنه جلد 2، چاپ97، تهران، انتشارات امیرکبیر.
اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1390). هویت و شعر فارسی، انتشارات یزدان.
امامی، غلامرضا. ( 1401). کتاب زال و سیمرغ، تهران،نشر مهرسا.
امیری، فاطمه. (1373) چگونگی رشد و تطور ادبیات کودکان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، مجموعه مقاله های سمینار بررسی ادبیات انقلاب اسلامی.
امینی مصطفی‌آبادی، زهرا و نجفی بهزادی، سجاد. (1404). تحلیل داستان‌های بازنویسی‌شده کلیله و دمنه براساس ابعاد روایت‌مندی نیکولایوا. فصلنامه پژوهش‌های ادبیات کودک و نوجوان، 1(1): 15-1
بوالحسنی، ناصر قلی. (1378). حکایت­های مثنوی مولوی، 31 قصه، ناشرآتی.
پناهی، صادق و معروفی، یحیی. (۱۳۹۵). جایگاه مؤلفه‌های هویت فرهنگی در کتاب‌های ادبیات فارسی. پژوهشی در برنامه‌ریزی درسی، سال سیزدهم،(2) ۲۳، ۱۰۱ ـ ۸۹.
حسن زاده، فرهاد. ( 1396). بازآفرینی18 حکایت از سعدی، تصویرگر نسیم خواجویی، چاپ دوم، تهران، نشر سوره مهر.
 حسینی نثار، حسین. ( 1379). انقلاب اسلامی در آیینه داستان­های کودکان و نوجوانان از سال 57-77، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.
دهخدا، علی اکبر. (1372). لغت نامه، تهران، دانشگاه تهران.
ذوالفقاری، حسن. (۱۴۰۰). «بازنمایی هویت روستایی در ادبیات کودکان، پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان، ۷(2)، ۴۵-۶۷. (مطالعه موردی قصه‌های مجید)
ذوالفقاری، حسن. (1401). تحلیل روایی در ادبیات کودک ایران، نشر علمی.
رحماندوست، مصطفی. ( 1402). کتاب زال و رودابه، تهران، انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
سجادی، بهارک. (1404) تأثیر متون ادبی در تربیت و آموزش کودکان. مطالعات ادبیات کودک ایران، 2(3)، 40-25
شادلو، نگار. (1396). قصه­های شاهنامه فردوسی، تهران، انتشارات وزرا.
شاملو، سعید. (۱۳۸۲). مکتب‌ها و نظریه‌ها در روان‌شناسی شخصیت. تهران، رشد.
شرفی، محمدرضا. (۱۳۸۱). جوان و بحران هویت. تهران، انتشارات سروش
شرفی، محمدرضا. (1396). تربیت دینی و هویت جوانان. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1395). هویت ایرانی در شعر فارسی، انتشارات سخن.
شیخی، مژگان. (1398). 10قصه از مثنوی معنوی، تصویرگر بهار اخوان، تهران، انتشارات قدیانی.
شیخی، مژگان. (1401).مجموعه کتاب­ های قصه های تصویری از گلستان (6جلد)، چاپ پنجم، تهران، انتشارات قدیانی.
شیخی، مژگان. (1402). قصه­هایی از کلیله و دمنه، چاپ3، تهران، انتشارات سوره مهر.
صالحی، آتوسا. (1403). کتاب گردآفرید، چاپ 11، تهران، انتشارات افق.
طاهری، علیرضا. (1394). قصه­های کلیله و دمنه، (ویژه کودکان و نوجوانان)، تهران، انتشارات سپهرین.
علوی، سهیلا. (1382). تأملی دیگر در ادبیات کودک و نوجوان، تهران، یادواره کتاب.
علیخانی، علی‌اکبر. (۱۳۸۳). مجموعه مقالات هویت در ایران. تهران، پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی
عمید، حسن. (1367). فرهنگ فارسی عمید، تهران، امیرکبیر.
فتاحی، حسین. ( 1403). قصه­های تصویری از شاه نامه، مجموعه 12 جلدی، تهران، انتشارات قدیانی.
فتاحی، حسین. (1403). کتاب ده قصه تصویری از مثنوی، تهران،  انتشارات قدیانی.
فولادوند، مرجان. (1398). کتاب رستم و اسفندیار، تصویرگر: رایان رحیمی­زاده، تهران، انتشارات کانون پرورش فکری کودکان.

  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 03 شهریور 1404
  • تاریخ اولین انتشار 03 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404